لوازم تشخص همان فعل مخصوص را در زمان مخصوص بجا آورد و اراده قاهره مقوم اراده و اختيار فاعل مختار خواهد بود نه مخالف آن زيرا مخالف اراده فاعل با اراده قاهره محال است تحقق بيابد بلكه اراده قاهره موافق و قوام اراده فاعل مختار خواهد بود و بدون اراده و قضاء و تقدير حق تعالى موجودى صورت و تحقق نخواهد داشت . و مفاد آيه وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ آنست كه بشر هرگز اراده عملى را نخواهد نمود جز آنچه را كه در ازل ساحت كبريائى همان عمل را براى او خواسته باشد كه آن را با مشخصاتى بجا آورد از جمله در حال حيات و سلامت و يا مباشرت و حال اختيار او ساير خصوصيات آن و مسألت بشر معلول و در طول مشيت قاهره ازلى است يعنى ساحت كبريائى در ازل در اثر احاطه شهودى به صورت علمى كه فاعل مخصوص چه خواهد بجا آورد و چه اقتضاء وجودى و مسألت مرموز او از مقام كبريائى است همان خواسته مرموز وجودى آن فاعل را به او موهبت ميفرمايد و در باره صدور آن فعل قضا و تقدير يعنى حكم و تقدير و اندازه‌گيرى خواهد نمود . از اين بيان استفاده شد كه حكم و قضاوت و تقدير كبريائى بر حسب اقتضاء و مسألت وجودى و مرموز فاعل مختار است كه براى حركت و كمال خود مسألت دارد نه بطور تحميل بر فاعل كه امرى را كه نخواسته و اقتضاء وجودى آن را ندارد ساحت كبريائى بر او تحميل فرمايد در نتيجه آنچه را كه فاعل مختار اقتضاء دارد در پاسخ و فيض به او ساحت كبريائى به او موهبت ميفرمايد و لا محاله در آن باره قضاء و حكم و تقدير صادر فرموده است و به همان مقصد و كمال كه خواسته است او را سوق ميدهد بدون اينكه از خود استقلال وجودى و يا اثرى داشته باشد . و نيز از آيه استفاده مىشود كه بشر هر چه را اراده نمايد و بجا آورد ساحت كبريائى آن را براى او خواسته است و خواسته و مشيت او را در باره او تنفيذ فرموده است و محال است بشر امرى را بخواهد و مورد خواسته وجودى او باشد و ساحت